Licence to Kill (1989): James Bond zonder vangnet

In 1989 nam de Bond-reeks een onverwachte afslag. Minder glitter, minder ironie. Licence to Kill zet de formule onder druk en schuift een Bond naar voren die niet langer leunt op status of protocol. Wat overblijft is een man die handelt vanuit loyaliteit en woede. Dat was toen even slikken. Inmiddels voelt het als een bewuste, scherpe keuze.

Verhaal en toon

Het uitgangspunt is bijna kaal. Felix Leiter wordt gruwelijk toegetakeld door drugsbaron Franz Sanchez en Bond maakt het persoonlijk. Geen wereldbedreiging, geen groot plan. Gewoon vergelding, stap voor stap.

Bond raakt losgezongen van MI6. Zijn licence wordt ingetrokken en daarmee ook het vangnet. De toon is donker, soms oncomfortabel. Humor duikt op, maar bijt eerder dan dat-ie ontspant. De film flirt openlijk met Amerikaanse misdaadcinema uit de jaren tachtig en gaat harder dan de reeks gewend was. Dat maakt ’m minder soepel, maar ook consequenter.

Regie en spel

Regisseur John Glen kiest voor directe actie. Weinig franje. Geen gadget-overdaad. Alles voelt fysiek en concreet, van vuistgevechten tot explosies die echt gewicht hebben.

Timothy Dalton houdt de film overeind. Zijn Bond is fel, compromisloos en zichtbaar boos. Dat werd destijds gezien als een misrekening. Achteraf sluit het naadloos aan bij het verhaal. Robert Davi maakt van Sanchez geen karikatuur, maar een beheerste, zakelijke schurk. Juist die kalmte maakt ’m dreigend. Carey Lowell krijgt als Pam Bouvier meer zelfstandigheid dan gebruikelijk, al blijft haar rol inhoudelijk wat mager uitgewerkt.

Stijl en thematiek

Visueel zit de film stevig verankerd in het einde van de jaren tachtig. Felle kleuren, praktische stunts, een score die synths omarmt. Toch voelt het geheel opvallend sober. Licence to Kill draait niet om ontsnapping, maar om grenzen.

Wat blijft er over van Bond zonder officiële macht? Is hij nog een held, of gewoon iemand die weigert los te laten? Loyaliteit, wraak en de prijs van persoonlijke betrokkenheid lopen als een rode draad door de film. Thema’s die later, vooral in het tijdperk van Daniel Craig, verder zouden worden uitgediept.

Context en ontvangst

De productie kende de nodige onrust. Juridische conflicten en franchiseproblemen zorgden voor een lange pauze na deze film. De oorspronkelijke titel Licence Revoked maakte de anti-establishment-insteek nog explicieter. Het werd Daltons laatste Bond.

Bij verschijnen kreeg de film kritiek vanwege het geweld en de sombere toon. Voor veel kijkers voelde hij als een breuk met wat Bond hoorde te zijn. Nu wordt hij vaker gezien als een eigenzinnig experiment dat z’n tijd vooruit was.

Beoordeling

★★★★☆

Licence to Kill is geen comfortabele Bond-film. Hij laat formule en glamour los en toont een Bond die struikelt, doorduwt en geen institutionele dekking heeft. Niet alles werkt even goed, maar de intensiteit en de durf blijven hangen. Voor wie Bond ziet als meer dan een smoking met een drankje, is dit een essentieel, lang onderschat hoofdstuk.