Mermaids (1990): Tussen moederliefde en loslaten

Op papier lijkt Mermaids een vriendelijke coming-of-agefilm. Zo eentje die je op een regenachtige zondag aanzet zonder al te veel verwachtingen. Maar blijf even zitten. Kijk nog eens goed. Onder dat lichte oppervlak schuurt iets. Het gaat over moederschap dat niet netjes past. Over dochters die sneller volwassen worden dan hun moeder lief is. En over opgroeien, dat zelden elegant verloopt.

Regisseur Richard Benjamin baseerde de film op de roman van Patty Dann en kreeg iets bijzonders voor elkaar: een ensemble dat niet speelt alsof het een verhaal vertelt, maar alsof het vastzit in dat verhaal. Misschien is dat waarom de film later die cultstatus kreeg. Niet omdat-ie groot is, maar omdat-ie blijft hangen.

Met Cher in een van haar sterkste dramatische rollen, een jonge Winona Ryder die balanceert tussen scherpte en onzekerheid en Christina Ricci die hier haar eerste echte indruk maakt, vangt Mermaids een moment waarop Amerikaanse cinema weer durfde te leunen op kleine, persoonlijke verhalen. Geen bombast. Geen grote verklaringen. Gewoon mensen die elkaar proberen te begrijpen.

Verhaal en toon

We zitten begin jaren zestig. Charlotte Flax trekt met haar twee dochters van stad naar stad. Geen vaste plek. Geen langetermijnplan. Ze leeft op instinct en dat heeft een prijs. Voor haar oudste dochter Charlotte Flax Jr. voelt het leven als los zand. Ze zoekt houvast in religie, in regels, in alles wat structuur belooft. De jongste, Kate Flax, kijkt toe. Zwijgzaam. Scherp. Soms pijnlijk eerlijk.

De film beweegt zich ergens tussen weemoed en droge ironie. De humor zit niet in punchlines, maar in misverstanden. In botsende ideeën over vrijheid en verantwoordelijkheid. Over wat een moeder hoort te zijn en wat ze soms simpelweg is. Dat maakt de film toegankelijk, maar nooit leeg.

Regie en spel

Benjamin houdt de teugels los. Hij vertrouwt zijn acteurs en dat zie je. Cher speelt Charlotte Flax niet als een sympathieke heldin, maar als een vrouw die weigert zich te laten vastzetten en daar zelf ook last van heeft. Ruw randje, open zenuw. Destijds viel dat op. Nu nog steeds.

Ryder laat hier al zien wat haar later zo interessant zou maken: intens, zoekend, soms bijna ongemakkelijk. Ricci daarentegen snijdt door scènes heen met een blik of een opmerking. Droog. Messcherp. Het samenspel tussen die drie is geen trucje, het ís de film.

Stijl en thematiek

Visueel voelt Mermaids warm, maar nooit plakkerig. De jaren zestig zijn aanwezig zonder dat ze om aandacht vragen. Belangrijker zijn de thema’s: vrouwelijke autonomie, seksuele moraal, kinderen die leren leven met ouders die het zelf ook niet weten. Wat opvalt, is de mildheid. Niemand krijgt een moreel vonnis. Iedereen stuntelt. Dat is het punt.

En ja, die muziekscènes. Vooral dat moment met The Shoop Shoop Song. Niet als goedkoop sentiment, maar als ademruimte. Even loslaten.

Context en details

Bij verschijnen werd Mermaids gezien als klein werk. Bijna bescheiden. Later groeide de waardering. Kritieken wezen op het sterke scenario en het spel, al vonden sommigen de losse structuur een zwakte. Persoonlijk vind ik dat juist passen. Dit is een gezin zonder vaste ankers. Waarom zou de film strak moeten zijn?

De film bleek ook een kantelpunt. Voor Ryder en Ricci betekende het de start van iets groters. Voor Cher was het het moment waarop niemand haar nog alleen als popster kon wegzetten.

Omniguide-rating

★★★★☆
OmniGuide-rating: 4 van 5 sterren

Mermaids schreeuwt niet. Het fluistert. En soms blijft dat langer hangen dan alles wat hard roept. Het is een film over moeder en dochters, maar ook over falen, proberen, doorgaan. Dertig jaar later voelt dat nog steeds akelig herkenbaar.