Stigmata (1999): religieuze horror op de rand van geloof en sensatie

Een film uit wantrouwen geboren

Eind jaren negentig hing er iets in de lucht. Instituties kraakten. Autoriteit voelde plots verdacht. Regisseur Rupert Wainwright pikte dat feilloos op met Stigmata uit 1999. Hij wilde aansluiten bij de heropleving van religieuze horror, maar keek nadrukkelijk verder dan alleen duivels en bezeten meisjes. Deze film richt zijn blik op de kerk zelf. Dat maakt het geen zuivere horror, maar een hybride die laveert tussen thriller, geloofsdrama en een stijlbewuste videoclip die zijn eigen tempo soms voorbij rent.

Waar het verhaal ontspoort en weer samenkomt

Frankie Paige is een jonge kapster uit Pittsburgh die haar dagen vult met werk, vrienden en feesten. Tot haar lichaam begint te protesteren. Eerst voorzichtig. Daarna onmiskenbaar. Wonden verschijnen op haar handen, haar zij en haar hoofd. Stigmata. Terwijl Frankie langzaam breekt onder de pijn, stuurt het Vaticaan onderzoeker Andrew Kiernan om uit te zoeken wat hier speelt.

Zijn vertrekpunt is nuchter. Alles heeft een verklaring. Bedrog, suggestie, misschien massahysterie. Maar hoe verder het onderzoek vordert, hoe meer hij verstrikt raakt in oude teksten, verzwegen evangeliën en een kerk die liever controle houdt dan vragen stelt. Het verhaal schuift van mysterie naar complot en verliest daarbij soms focus, maar de onderliggende spanning blijft overeind.

Een toon die niets cadeau geeft

Deze film wil serieus genomen worden. Dat voel je meteen. Er zit weinig lucht in Stigmata en dat is zowel een kracht als een valkuil. De thematische ambities zijn groot. Geloof, waarheid en macht worden frontaal benaderd. Soms werkt dat. Soms voelt het alsof de film zijn boodschap met een markeerstift onderstreept.

Ik betrapte mezelf erop dat ik af en toe dacht: dit had je ook kunnen laten zien in plaats van zeggen. Toch dwingt de ernst respect af. Er wordt niet geknipoogd. Niet gerelativeerd. De film vraagt om aandacht en neemt geen genoegen met half luisteren.

Regie met adrenaline

Wainwrights verleden in de muziekvideo’s is overal zichtbaar. De montage is snel, de camera beweegt onrustig en de soundtrack zit voortdurend op de huid van de beelden. Dat geeft de film een nerveuze energie die perfect past bij zijn tijd, maar het ondermijnt soms de spanning. Stilte krijgt zelden de ruimte.

Tegelijk zorgt die aanpak ervoor dat Stigmata een uitgesproken eigen karakter heeft. Je kunt er van alles van vinden, maar vergeten doe je hem niet snel.

Acteerwerk dat de boel bij elkaar houdt

Patricia Arquette draagt de film op haar schouders. Haar Frankie is geen heilige en geen slachtoffer dat om medelijden smeekt. Ze is boos, verward en doodsbang. Vooral lichamelijk speelt ze het compromisloos. Zonder haar inzet zou het geheel makkelijk zijn weggegleden richting kitsch.

Gabriel Byrne fungeert als tegenwicht. Zijn Andrew Kiernan is beheerst en bedachtzaam, maar blijft op afstand. Je begrijpt zijn rol in het verhaal, maar als mens blijft hij wat vaag. Dat lijkt deels een bewuste keuze, al zorgt het ervoor dat de emotionele kern vooral bij Frankie ligt.

Ideeën versus uitvoering

Thematisch durft de film veel. Wie bepaalt religieuze waarheid. Wat gebeurt er als spirituele ervaring botst met institutionele macht. Dat zijn vragen die blijven hangen. De uitwerking is wisselend. Sommige dialogen snijden hout, andere voelen als uitleg die de kijker niet nodig had.

De expliciete stigmata-scènes zijn confronterend en soms moeilijk om te zien. Ze versterken de impact, maar balanceren gevaarlijk dicht langs sensatie. Je voelt dat de film zelf ook twijfelt tussen bezinning en shock.

Ontvangst en tijdsgevoel

Bij verschijnen werd Stigmata zowel geprezen als afgeschoten. Lef en thematische durf stonden tegenover een gebrek aan nuance en verfijning. Het verhaal leunt losjes op echte theologische discussies over niet-canonieke evangeliën, maar neemt daarbij flinke vrijheden. Dat stoort niet altijd, al voelt het soms gemakzuchtig.

De soundtrack verankert de film stevig in zijn tijd. Alternatieve en elektronische tracks maken duidelijk dat dit een product van de late jaren negentig is. Eerst vond ik dat storend. Later werkte het juist in het voordeel van de film als tijdsdocument.

Eindoordeel

Stigmata is rommelig, ambitieus en soms vermoeiend. Maar ook prikkelend en eigenwijs. Het is een film die struikelt over zijn ideeën en toch weigert te gaan liggen. Niet alles werkt. Veel blijft hangen. En eerlijk is eerlijk: dat is meer dan je van de meeste horrorfilms kunt zeggen.